Konuşma ve Dil Bozukluklarını Anlamak

Bir sabah düşünün…
Güneş yavaş yavaş pencerenizden içeri süzülürken çocuğunuz yanınıza gelir, ağzını açar ve ilk kelimesini söylemek için dudaklarını kıpırdatır. O an, bir aile için dünyanın en değerli anlarından biridir.
Ama bazı çocuklar için bu kelimeler biraz daha geç gelir…
Bazılarının kelimeleri çıkarırken dili takılır, sesi titrer ya da bazı sesler hiç duyulmaz. Kimi “kalem” demek ister ama “talem” çıkar ağzından, kimi cümlesini kurarken hecelerde takılır kalır, kimi de sesini duyurmakta zorlanır.

İşte bu yazı, çocukların sesine kulak vermek isteyen aileler için.
Konuşma ve dil bozukluklarını erken fark etmek, çocuğunuzun kendini özgürce ifade etmesinin ilk adımıdır.

I. Konuşma Bozuklukları

Her çocuğun dili, konuşmaya hazırlanırken bir orkestranın uyumunu arar. Bazen bu orkestrada bir enstrüman akortsuz çalar… İşte konuşma bozuklukları da bu küçük uyumsuzluklardan doğar. Üç temel türü vardır

1. Sesleri Çıkarma Bozukluğu (Fonolojik Bozukluk)

Bazı çocuklar, yaşlarına uygun olarak söylemeleri gereken sesleri tam çıkaramaz.
“Kalem” yerine “talem” der, kelimenin sonundaki sessiz harfi atlar veya /k/ yerine /t/ sesi kullanır.
Bazen sorun dilin, çenenin ya da damağın hareketindeki küçük farklılıklardan kaynaklanır.
Küçük bir harfin bile anlamı nasıl değiştirdiğini bir düşünün… Bu yüzden bu farklar erken fark edildiğinde, konuşma adeta yeniden şekillenir.

2. Kekemelik (Akıcılık Bozukluğu)

Bir nehir düşünün; normalde suyu berrak ve akıcı akar.
Ama bazen önüne küçük taşlar çıkar… Su bir an durur, sonra yeniden yolunu bulur. Kekemelik de konuşmanın akışındaki bu “taşlar” gibidir.

Çocuk konuşurken:

• Sesleri ya da heceleri tekrar eder (“Be-Be-Be-Ben gördüm”),
• Sesleri uzatır,
• Cümle içinde sessizce takılıp kalabilir,
• Söylemekte zorlandığı kelimelerden kaçınmak için başka yollar arar,
• Bazen bu çaba yüzüne ya da vücuduna gerginlik olarak yansır.

Kekemelik yalnızca “heyecan ve korku” ile değildir. Genetik faktörler, beyin yapısı, mizaç özellikleri ve çevre bir araya geldiğinde konuşma nehrinde bu küçük taşlar belirir.

3. Ses Bozukluğu

Ses, insanın en kişisel enstrümanıdır. Ama bazen bu enstrümanın tınısı bozulur.
Çocuğun sesi sürekli kısık çıkabilir, çatallı olabilir ya da bağırma alışkanlığı nedeniyle ses tellerinde “nodül” adı verilen küçük oluşumlar meydana gelebilir.
Bu bozukluklar genellikle sesin yanlış kullanılmasından kaynaklanır — tıpkı bir gitarın tellerine sert vurulduğunda akordunun bozulması gibi.

II. Dil Bozuklukları

Dil bozuklukları, konuşma seslerinden değil, kelimeleri anlama ve anlatma becerisinden kaynaklanır.
Bazı çocuklar söylenenleri anlamakta, talimatları takip etmekte ya da düşüncelerini kelimelere dökmekte zorlanır.

İki temel tür vardır:

• Sözel Anlatım Bozukluğu: Kelime dağarcığı sınırlıdır, çocuk kendini ifade ederken zorlanır.
• Karışık Dil Bozukluğu: Hem anlamada hem de anlatımda güçlük yaşanır.

Bu durumlarda çocuk, bazen dünyayı anlar ama anlatamaz; bazen de anlatmak ister ama kelimeler bir türlü sıraya dizilemez.

III. Konuşma Gecikmesi (Özgün Dil Bozukluğu)

En sık karşılaşılan durumlardan biridir.
Bazı çocuklarda belirgin bir neden olmamasına rağmen konuşma, yaşıtlarına göre belirgin derecede gecikir.
Bu çocuklar işitme kaybı ya da zekâ problemi yaşamaz; sadece kelimeler biraz daha geç gelir. Tıpkı bir çiçeğin diğerlerinden biraz sonra açması gibi…

Nörolojik Temeller: Beynin Sessiz Orkestrası

Konuşma yalnızca ağızdan çıkan ses değildir; beyindeki bölgelerin büyük bir uyum içinde çalışmasıyla oluşur.

• Gelişimsel dil sorunları doğuştan ya da erken dönemde ortaya çıkar (ör. disfazi, disleksi).
• Edinilmiş dil sorunları (afazi) ise beyinde sonradan oluşan hasarlardan kaynaklanır.

Kekemelikte özellikle bazal ganglionlar adı verilen bölgelerdeki farklılıklar dikkat çeker. Bu bölgeler konuşmanın “zamanlamasını” düzenleyen bir metronom gibidir. Bu metronom bozulduğunda konuşmanın ritmi de bozulabilir.

Dayanıklılığı Etkileyen Faktörler

Her çocuk zorluklara farklı tepkiler verir. Bazı çocuklar kekemelikle birlikte daha hassas bir mizaç gösterebilir.
Araştırmalara göre şu özellikler, çocukların yaşam zorlukları karşısında daha dayanıklı olmalarını sağlar:

• Güçlü sosyal beceriler
• Kişiler arası farkındalık
• Kolay mizaç
• Engellenmeye tolerans
• Pozitif benlik algısı
• Ortalama üzeri zeka
• Akademik başarı ve özel ilgi alanları
• Kız çocuk olmak (istatistiksel avantaj)

Kekemelik ve Eşlik Eden Durumlar

Kekemelik yaşayan bazı çocuklarda dikkat eksikliği, davranım bozukluğu ya da anksiyete de görülebilir.
Bir araştırmada konuşma ve dil bozukluğu nedeniyle başvuran 600 çocuğun:

• %19’unda DEHB,
• %7’sinde davranım bozukluğu,
• %10’unda anksiyete tespit edilmiştir.

Bu oran zamanla %60’a kadar çıkabilmektedir. Bu nedenle yalnızca konuşmayı değil, çocuğun tüm gelişimini bir bütün olarak ele almak gerekir.

Aileler İçin Son Söz

Konuşma ve dil bozuklukları ne sizin ne de çocuğunuzun hatasıdır.
Bazen dil biraz geç filizlenir, bazen sesler farklı bir yoldan gelir.
Ama her çocuğun içinde anlatılmayı bekleyen bir hikâye vardır.
Yeter ki o hikâyeyi duymayı bilen kulaklar olsun…

Erken dönemde bir dil ve konuşma terapistine başvurmak, çocuğun kendine güvenle konuşmasının kapısını aralar.
Baskı yerine sevgi dolu bir iletişim ortamı, çocuğun sesine güç katar.

Bolluca, Dilkem, Arnavutköy Dil ve Konuşma olarak, uzman dil ve konuşma terapistlerimizle ailelere hem ücretsiz hem de ücretli destek hizmetleri sunuyoruz.
Çocuğunuzun sesi, bizim için çok değerli.

İletişim:

Arnavutköy – İstanbul Şubemiz: 0212 685 10 13

Başka şubemiz yoktur. Kurumlarımız Meb’e bağlıdır. Bizleri sizleri yanıltan kişiler ve kurumlar ile kıyaslamayınız. Onlar dershane, etüd merkezi, ofis gibi yerlerde hem diplomasız hem de gerekli ön izinleri almadan ruhsatsız bir şekilde dil ve konuşma terapisi hizmetleri sunmakta ve sizleri yanıltmaktadırlar. Bu şekilde çalışan kişiler ve kuruluşlar için Meb’e izinsiz eğitim faaliyeti ihbarında bulunabilirsiniz. Bu tür durumlarda 15 günde kekemeliğe son, çocuğu konuştururum gibi söylem ve ifadeleri çok kullanan bu kişiler, dil ve konuşma terapisti olmadığı gibi iş hakkında en ufak bir detaya sahip değillerdir.